Bỏ qua tới nội dung

Hướng dẫn xem kênh truyền hình và nghe radio trực tuyến qua nguồn chính thức: tin…

Tin tức thời sự

Cách phân biệt tin thật và tin giả trên mạng trong vài phút

7 phút đọc

Cách phân biệt tin thật và tin giả trên mạng trong vài phút
Nội dung chính
  1. Nhận ra tin giả ngay từ tiêu đề
  2. Kiểm tra nguồn đăng tin
  3. Đối chiếu với nguồn tin chính thống
  4. Soi ngày giờ, ảnh và video
  5. Thói quen tốt trước khi bấm chia sẻ
  6. Câu hỏi thường gặp
  7. Có bao nhiêu bước để kiểm tra một tin là thật hay giả?
  8. Tin chỉ có một trang đăng thì có phải tin giả không?
  9. Làm sao kiểm tra một bức ảnh có bị dùng sai ngữ cảnh không?
  10. Nên làm gì khi nhận tin giả từ người thân trong nhóm chat?
  11. Nguồn tham khảo

Muốn biết một tin là thật hay giả, hãy kiểm tra ai đăng, tìm xem báo chính thống có đưa cùng nội dung không, rồi soi lại ngày giờ, ảnh và video gốc. Làm đủ ba việc này mất chưa đến 3 phút. Bài này đi qua từng bước theo thứ tự dễ làm nhất, để bạn dùng được ngay khi lướt mạng xã hội hay nhận tin từ nhóm chat gia đình.

Nhận ra tin giả ngay từ tiêu đề

Tin giả thường đánh vào cảm xúc. Tiêu đề hay gây sợ hãi, giận dữ hoặc tò mò quá mức. Bạn càng thấy muốn chia sẻ ngay thì càng nên chậm lại.

Hãy dừng lại nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:

  • Tiêu đề viết hoa toàn bộ, nhiều dấu chấm than
  • Dùng các cụm như khẩn cấp, chia sẻ ngay kẻo muộn, sự thật bị che giấu
  • Không nêu rõ thời gian, địa điểm, người phát ngôn
  • Lỗi chính tả, câu cú lủng củng, giọng văn thiếu tự nhiên

Kiểm tra nguồn đăng tin

Nhìn vào tên trang hoặc tài khoản đăng bài. Trang báo thật có địa chỉ website rõ ràng, thông tin toà soạn, tên tác giả. Trang giả hay nhái tên báo lớn, chỉ khác một vài ký tự trong đường dẫn.

Với tài khoản mạng xã hội, xem tài khoản lập khi nào, đăng những gì trước đó, có dấu hiệu chuyên đăng tin giật gân không. Tài khoản mới lập, ít bài, nhiều bài kêu gọi chia sẻ là tín hiệu đáng ngờ.

Thư viện quốc tế IFLA cũng khuyên làm theo hướng này: xem nguồn, đọc hết bài, kiểm tra tác giả và ngày đăng, thay vì chỉ đọc tiêu đề.

Đối chiếu với nguồn tin chính thống

Một sự kiện lớn thật sự xảy ra sẽ được nhiều cơ quan báo chí đưa tin. Hãy tìm từ khoá chính của tin đó và xem có ít nhất 2–3 nguồn uy tín cùng nhắc đến không. Nếu chỉ có một trang lạ đăng, hãy nghi ngờ.

Bạn có thể đối chiếu nhanh qua bản tin truyền hình hoặc radio của các đài chính thức như VTV, VOV. Xem hướng dẫn tại Cách xem bản tin thời sự trực tuyến hôm nay qua nguồn chính thức hoặc Cách xem kênh tin tức 24 giờ trực tuyến hợp pháp, dễ làm.

Với tin quốc tế, hãy đọc thêm từ nguồn gốc bằng tiếng Anh. Bài Hướng dẫn cách theo dõi tin tức quốc tế bằng tiếng Anh sẽ giúp bạn bắt đầu.

Soi ngày giờ, ảnh và video

Tin cũ bị đăng lại như tin mới rất phổ biến. Kiểm tra ngày đăng gốc, đừng chỉ nhìn ngày chia sẻ lại.

Với ảnh, dùng công cụ tìm kiếm hình ảnh ngược của Google hoặc Bing để xem ảnh xuất hiện lần đầu ở đâu. Nếu ảnh từng dùng cho một sự việc khác nhiều năm trước, tin đó rất có thể sai ngữ cảnh.

Với video, xem có bị cắt ghép không, tiếng có khớp hình không, người nói có khẩu hình tự nhiên không. Video làm bằng công nghệ giả mạo ngày càng tinh vi, nên đừng tin chỉ vì thấy có hình.

Thói quen tốt trước khi bấm chia sẻ

Quy tắc đơn giản: chưa kiểm chứng thì chưa chia sẻ. Dành 30 giây tự hỏi ba câu: nguồn nào, bằng chứng đâu, còn ai đưa tin này.

Bạn cũng nên tự soi thiên kiến của mình. Chúng ta dễ tin những tin hợp ý mình và bỏ qua phần còn lại. Khi nhận tin từ người thân, hãy nhắn nhẹ nhàng kèm đường dẫn tới nguồn chính thống thay vì tranh cãi.

Nếu thường xuyên theo dõi tin tức, hãy chọn sẵn vài kênh đáng tin và xem trong mục Tin tức thời sự để có điểm đối chiếu quen thuộc.

Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu bước để kiểm tra một tin là thật hay giả?

Bạn có thể làm nhanh theo 3 bước: xem nguồn, đối chiếu với ít nhất 2–3 báo uy tín, rồi kiểm tra ngày giờ và hình ảnh gốc. IFLA đưa ra bản hướng dẫn đầy đủ hơn với 8 bước.

Tin chỉ có một trang đăng thì có phải tin giả không?

Không chắc là giả, nhưng cần thận trọng. Hãy chờ thêm các cơ quan báo chí chính thống xác nhận trước khi tin và chia sẻ.

Làm sao kiểm tra một bức ảnh có bị dùng sai ngữ cảnh không?

Dùng tính năng tìm kiếm hình ảnh ngược của Google hoặc Bing để xem ảnh xuất hiện đầu tiên khi nào. Nếu ảnh đã có từ nhiều năm trước, tin kèm theo có thể sai.

Nên làm gì khi nhận tin giả từ người thân trong nhóm chat?

Đừng chia sẻ tiếp, hãy gửi đường dẫn tới nguồn chính thống để đối chiếu. Nói nhẹ nhàng sẽ hiệu quả hơn là tranh luận.

Nguồn tham khảo

Đọc thêm

Bài trước đó